Sashe 57
Nakasa Ba Kasawa Bace Part 1 Complete Hausa Novel · about 8 min read
Misali, idan raunin ya faru a wuya,(Cervical Injury) to daga wuya zuwa k'asa ne zai sami matsala, wannan ya had'a da hannaye, gangan jiki, k'afafuwa, da dai sauransu!...
Haka nan idan raunin a dai-dai wani k'ashi daga k'asusuwan gadon baya ne, (Thoraxic) to daga nan har zuwa k'asa matsalar za ta faru."
Duk shiru sukayi kowa da irin fargabar dake ransa
Shiko Dr Aliyu cigaba yayi da musu cikkeken bayani cutar anitse yake cewa.
"Idan raunin daga k'ashin k'ugu ne, (Lumbar) to daga k'ugun har zuwa k'asa da 'yan yatsun Mutum za su sami matsala.
Bugu da k'ari, matsalolin ciwon laka sun sake dogara da girman ciwon/ raunin da lakar ta samu.
Gwargwadon raunin da lakar ta samu gwargwadon injury din da jikinsa zai sa mu.
Misali, a wani lokacin lakar tana tsinkewa gaba d'aya ne. A wannan yanayi za'a samu yankewa sak'onnin k'wak'walwa zuwa sauran sassan jiki mutum.
A wani lokacin kuma in ta sami rauni ko ciwon da zai hana ta isar da sak'onni a wasu gab'ob'in yadda ya kamata.
Alamomin ciwon sun had'a da.
1 Kasa iya motsa hannaye ko k'afafuwa.
2 D'aukewar ji a fata, kamar tab'awa, jin sanyi ko zafi.
3 Kasa iya rik'e fitsari ko bahaya.
wanda Alhamdulillahi matsalar Saifudddeen bata kai wannan mata kinba domin yana iya rik'e buk'atunshi."
ajiyan zuciya suka ja dan sun d'an samu nitsuwa,
shiko Dr gyara hannun rigarshi yayi kana yaci gaba da cewa.
"4 Matsalar saduwa da iyali sex.
Matsalar numfashi."
Sai ya kuma d'an kalli Ummi data ja wani dogon numfashi yayinda hawaye ke kwaranya a hab'arta,
kai ya jujjuya mata alamun tausayawa kana yaci gaba da cewa.
" A Person Sensory messaging ya had'a da yadda Mutum ke jin abu, misali kamar jin
Zafi=hot
Sanyi=cold
Touching = tabawa
Pain=rad'ad'i &Pressure.
K'wak'walwa ita ke regulating heart beat bugun zuciya, Blood pressure yanayin gudun jini da kuma dai-dai-ta zafin jiki Body Temperature."
Tsagai tawa yayi da bayanin da yake musu ya meda idonshi kan table d'in gabanshi ,
Remote d'in AC dake gabanshi ya jawo kana ya k'ara gudun AC ganin yadda wata zazzafar zufa ta ketowa Ummi da Hayatuddeen,
goran ruwa dake gabanshi ya mik'awa Ummi, da nufin ta amsa ta sha amman ina ta gaza karba sai Ahmad ne ya amshi gorar,
shiko Dr Aliyu k'ara tausasa muryarshi yayi tare da cewa.
"Spinal Cord Injury ta wata fuskar ana raba shi gida biyu!.
Gasu kamar haka.
Complete & incomplete Spinal Cord Injury.
Complete Spinal Cord Injury shi ke kawo permanent damage a wuraren da aka sami matsala. Kamar misalin Hannaye ko k'afa za su iya zama paralyse, mai matsalar ba zai rinka feeling zafi, sanyi, ko bugu a wanan wuraren ba,
saboda katsewar hanyoyin sada sak'onnin dake tsakanin k'wak'walwa da jiki.
a irin wanna Mutum kan rasa sexual function.
Incomplete Spinal Cord Injury kuma wani sashi ne daga jikin laka ke samun matsala saboda haka matsalar tana shafar wasu ne daga cikin gabobin jiki ba duka jikiba!."
Numfashi yaja tare da jin wasu zafafan hawaye na ciko mishi ido murya a sanyaye yace.
"Cutar Laka na addabar matasa da dama a duniya!.
Har yanzu ana ci gaba da fuskantar kalubale wajen warkar da cutar gaba d'aya, domin har yau kimiyya ba ta gano hakikanin maganinta ba."
share hawayenshi yayi gudun kada su Ummi su gani yasan hakan zai firgitasu, cikin danne rawan muryarshi yaci gaba da cewa.
"Mu maza munfi kamuwa da cutar, idan an kwatanta da Mata.
Musamman wadanda suke ke 29-30 yrs.
Duk da Akwai cutar laka wanda ake haihuwar mutum dashi.
Akwai kuma wadanda ke samu daga baya, kamar ta hanyar Accident Hatsarin Mota wanda shine yafi shahara a nan k'asarmu Nigeria.
Dalilin dake janyo wadanda suka yi hatsari kamuwa da cutar laka, mafi yawanci daga masu zuwa kawo taimako ne bayan had'ari ya auku.
Akwai bukatar wayar wa Mutane kai sosai ta wannna bangaren,
kamar gayyatar doctors zuwa gidajen radio da TV kana wayarwa mutane kai da gaya musu abinda ya dace akeyi yayinda hatsari ya auku, domin shi wannan taimakon kowama yana iya riskar kanshi da yinshi ba lallai lokacin da akayi hatsarin ya kasance akwai doctors a wurin ba,
domin a k'a'ida ba a so lkcn da had'ari ya faru, be kamata asa Mutum ya tashi tsaye ko ya mike zaune ba. Ko da ko bai nuna wata alamar rauni ba a lokacin.
Wasu da yawa daga nan suke samun matsala, saboda wani zai iya yuwuwa incomplete Spinal Cord Injury ya samu a lokacin, amma dalilin yadda ake tasar da mara lafiyar, ko yanayin yadda ake ciccib'osu ba bisa ka'ida ba shi ke maida injury complete damage.
Akwai bukatar samar da kwararrun kayan aikin yayyanke mota idan hatsari ya faru yadda za a sami jawo Mutum ba tare da an tankwasa shi ba tankwashewar shi ke taba bayan su.
Yawancin Mutane masu larurar laka basu da hali, saboda cuta ce mai matukar cin kud'i."
a nan kuma Dr Adnan ya kasa tsaida hawayenshi hakama Hayatuddeen tuni yaketa zubda hawaye, domin ya gano inda mgnar Dr ta nufa shi kenan Hammanshi ya k'ara samun nakasa,
Ishaq ma tuni yake koka matsalar amininshi,
Dr Aliyu kuwa a hankali yaci gaba da cewa.
"Ko kudad'en gwaje-gwajen da ake wa masu cutar aka bar Mutum dashi gagarumin aiki ne wanda dole in ya samu talaka ya gujewa asibiti, bare kuma a hada da maganar surgery da akeyi domin maida kasusuwan da suka sami matsala, da devices, abubuwan da suke supporting me larurar wajen kwanciya ko zama misali Kujerar zamansu wacce takeda tsananin tsada.
Sannan ga maganar Rehabilitation kulawar da taimakon da ake bawa wadanda suka sami nakasa wajen koyar dasu Aikin yi da za su dogara da Kansu kar su zama liability.
Da yanayin yadda za su rinka kula da jikinsu don gujewa afkuwar wata matsala.
Wasu saboda rashin samun wadatacciyar kulawa babu treatment din da ya dace, haka za a koma dasu gida, wanda a karshe mutuwa suke yi!. sunkuyar da kanshi yayi dan b'oye hawayenshi dake zuba, a hankali yaci gaba da cewa.
"Abubuwan da ke haddasa ciwon laka sunada yawa.
Hatsarin ababen hawa.
Faɗowa daga sama. Kamar masu hawa bishiya don dibowa dabbobi abinci ko kad'o 'yayan itatuwa.
Da kuma masu hak'e-hak'en ma adanan k'asa suma abu na ruftawa dasu a sami karyewar wuya.
Da kuma masu tonon rijiya.
Harbin bindiga ko suka da makami.
kamar yadda ta faru ga Saifuddeen, sukan da makamin suka da makamin da aka mishi ya zama sanadi daya samu matsalar incomplete spinal cord injury.
Sannan Cututtuka kamar sankara/daji, tarin fuka(tarinTB), da sauransu , suma suna iya jawowa mutun wannan larurar.
FAƊAKARWA! Ga duk wanda hatsarin abun hawa ko fad'owa daga sama ya ritsa da shi ana k'addara cewa ya sami rauni a lakarsa har sai likita ya tabbatar da akasin hakan.
Saboda haka akwai matuk'ar buk'atar d'aukarsu ta hanyar da ta dace, a garzaya da wad'anda irin wannan tsautsayi ya ritsa da su zuwa asibiti!.
Duk inda aka samu hadari ba a so a tayar da mutum zaune ko asa ya mike ko a janyo shi, hakan ke taimakawa wajen karasa yanke lakar jikin mutun!.
Ba a so a tankwasar da Mutum In hatsari ya faru.
Yawan cin masu kawo taimako in anyi hatsari suke karasa sa Mutum wajen samun larurar.
A tak'aice, wasu masu wannan matsala na buk'atar a yi musu tiyata/aiki a gadon baya, yayin da wasu kuma basa buk'ata.
wasu kuwa basuma da damar da za'ayi musu aikin sabida cutar laka cuta ce me tsananin cin kudi.
Domin idan Mutum ya sameta rayuwar da yake bukata.
Rayuwa ce mai tsananin tsada da cin kud'i.
Orthopaedic surgeons (likitocin da suka kware a fannin k'ashi) da
Neurosurgeon wanda suka kware a fannin k'wak'walwa suke kula da masu larurar. Wandada muna da karancin su a kasarmu nan Nigeria , shiyasa abin da ya shafi fannin ke dad'a tsada, uwa uba ga rashin wadatattun kayan aiki."
sai kuma ya kalli Dr Adnan kana yayi k'asa da murya tare da cewa.
"In dai da hali to a fiddashi woje yafi konciyar hankali."
kai Dr Adnan ya gyad'a mishi,
shi kuwa fuskantarsu yayi kana yace.
"Karin inda matsalar take, da yawa wasu suna zama a gida sai daga baya suke zuwa Asibiti, wanda kafin aje condition din ya kara zama worst.
Likitocin fisiyo (physiotherapists) ne ke k'ok'arin farfad'o da aikin lakar ga wad'anda akai musu tiyata/aiki da wad'anda ma bata kai ga a yi musuba.
Tabbatar akwai likitan fisiyo a cikin likitocin da ke kula da masu ciwon laka, dole yan uwan mara lfy su tabbatar da haka, dan kada suyi ta narka kudadensu a banza.
Saboda su fisiyo suke koyar dasu da tallafa musu wajen motsa jiki (movement) da kuma yin exercise(don a rinka strengthen muscles din) manual therapy, koyar dasu karatu game da shawarwarin da za su amfane su.
To ga wadanda ba su da hali ina za su iya daukar nauyin wadan nan likitocin?.
Kungiya Tabbatar da Ci gaban Rayuwar Masu Cutar Laka (RHOWI) ta yi kira ga masu fama da wannan lalura da kada halin da suke ciki ya sa su karya da rayuwa kasancewar masu fama da wannan lalura za su iya ci gaba da karatu da samun guraben ayyuka a ma’aikatun gwamnati, domin ita. Nakasa ba kasawa bace, kana babu nakasasshe sai kasasshe.
suna k'arfafa gwiwar masu fama da wannan matsala, don su cimma muradin rayuwa ba tare da samun cikas ba, yana da matukar amfani kuma makusantan masu cutuar ma suke bawa mai cuter k'arfin guiwa kada suke nuna karayarsu.
Matsalar ciwon laka da shanyewar sassan jiki na da gagarumar illa ga gangan jiki, da kuma tattalin arzik'i da, tunanin Mutum, kwanciyar hankali, walwala, saduwa da iyali, da sauransu.
Duk da mun san cewa wanda ya kamu da wannan cuta ba zai dawo kamar da ba, to amma hakan ba ya nufin Mutum ba zai ci gaba da harkokin rayuwarsa ba. Mutum zai iya yin karatu har ya yi aiki. Mutum zai yi aure har ya haihu da sauransu, duk da wasu ba za su iya haihuwa ba, ya dai danganta da yanayin damage din da Mutum ya samu.
Ana son masu larurar su rinka kokarin kula da kansu, don guje wa aukuwar wasu cututtukan sakamakon rashin kulawa.
Haka nan idan raunin a dai-dai wani k'ashi daga k'asusuwan gadon baya ne, (Thoraxic) to daga nan har zuwa k'asa matsalar za ta faru."
Duk shiru sukayi kowa da irin fargabar dake ransa
Shiko Dr Aliyu cigaba yayi da musu cikkeken bayani cutar anitse yake cewa.
"Idan raunin daga k'ashin k'ugu ne, (Lumbar) to daga k'ugun har zuwa k'asa da 'yan yatsun Mutum za su sami matsala.
Bugu da k'ari, matsalolin ciwon laka sun sake dogara da girman ciwon/ raunin da lakar ta samu.
Gwargwadon raunin da lakar ta samu gwargwadon injury din da jikinsa zai sa mu.
Misali, a wani lokacin lakar tana tsinkewa gaba d'aya ne. A wannan yanayi za'a samu yankewa sak'onnin k'wak'walwa zuwa sauran sassan jiki mutum.
A wani lokacin kuma in ta sami rauni ko ciwon da zai hana ta isar da sak'onni a wasu gab'ob'in yadda ya kamata.
Alamomin ciwon sun had'a da.
1 Kasa iya motsa hannaye ko k'afafuwa.
2 D'aukewar ji a fata, kamar tab'awa, jin sanyi ko zafi.
3 Kasa iya rik'e fitsari ko bahaya.
wanda Alhamdulillahi matsalar Saifudddeen bata kai wannan mata kinba domin yana iya rik'e buk'atunshi."
ajiyan zuciya suka ja dan sun d'an samu nitsuwa,
shiko Dr gyara hannun rigarshi yayi kana yaci gaba da cewa.
"4 Matsalar saduwa da iyali sex.
Matsalar numfashi."
Sai ya kuma d'an kalli Ummi data ja wani dogon numfashi yayinda hawaye ke kwaranya a hab'arta,
kai ya jujjuya mata alamun tausayawa kana yaci gaba da cewa.
" A Person Sensory messaging ya had'a da yadda Mutum ke jin abu, misali kamar jin
Zafi=hot
Sanyi=cold
Touching = tabawa
Pain=rad'ad'i &Pressure.
K'wak'walwa ita ke regulating heart beat bugun zuciya, Blood pressure yanayin gudun jini da kuma dai-dai-ta zafin jiki Body Temperature."
Tsagai tawa yayi da bayanin da yake musu ya meda idonshi kan table d'in gabanshi ,
Remote d'in AC dake gabanshi ya jawo kana ya k'ara gudun AC ganin yadda wata zazzafar zufa ta ketowa Ummi da Hayatuddeen,
goran ruwa dake gabanshi ya mik'awa Ummi, da nufin ta amsa ta sha amman ina ta gaza karba sai Ahmad ne ya amshi gorar,
shiko Dr Aliyu k'ara tausasa muryarshi yayi tare da cewa.
"Spinal Cord Injury ta wata fuskar ana raba shi gida biyu!.
Gasu kamar haka.
Complete & incomplete Spinal Cord Injury.
Complete Spinal Cord Injury shi ke kawo permanent damage a wuraren da aka sami matsala. Kamar misalin Hannaye ko k'afa za su iya zama paralyse, mai matsalar ba zai rinka feeling zafi, sanyi, ko bugu a wanan wuraren ba,
saboda katsewar hanyoyin sada sak'onnin dake tsakanin k'wak'walwa da jiki.
a irin wanna Mutum kan rasa sexual function.
Incomplete Spinal Cord Injury kuma wani sashi ne daga jikin laka ke samun matsala saboda haka matsalar tana shafar wasu ne daga cikin gabobin jiki ba duka jikiba!."
Numfashi yaja tare da jin wasu zafafan hawaye na ciko mishi ido murya a sanyaye yace.
"Cutar Laka na addabar matasa da dama a duniya!.
Har yanzu ana ci gaba da fuskantar kalubale wajen warkar da cutar gaba d'aya, domin har yau kimiyya ba ta gano hakikanin maganinta ba."
share hawayenshi yayi gudun kada su Ummi su gani yasan hakan zai firgitasu, cikin danne rawan muryarshi yaci gaba da cewa.
"Mu maza munfi kamuwa da cutar, idan an kwatanta da Mata.
Musamman wadanda suke ke 29-30 yrs.
Duk da Akwai cutar laka wanda ake haihuwar mutum dashi.
Akwai kuma wadanda ke samu daga baya, kamar ta hanyar Accident Hatsarin Mota wanda shine yafi shahara a nan k'asarmu Nigeria.
Dalilin dake janyo wadanda suka yi hatsari kamuwa da cutar laka, mafi yawanci daga masu zuwa kawo taimako ne bayan had'ari ya auku.
Akwai bukatar wayar wa Mutane kai sosai ta wannna bangaren,
kamar gayyatar doctors zuwa gidajen radio da TV kana wayarwa mutane kai da gaya musu abinda ya dace akeyi yayinda hatsari ya auku, domin shi wannan taimakon kowama yana iya riskar kanshi da yinshi ba lallai lokacin da akayi hatsarin ya kasance akwai doctors a wurin ba,
domin a k'a'ida ba a so lkcn da had'ari ya faru, be kamata asa Mutum ya tashi tsaye ko ya mike zaune ba. Ko da ko bai nuna wata alamar rauni ba a lokacin.
Wasu da yawa daga nan suke samun matsala, saboda wani zai iya yuwuwa incomplete Spinal Cord Injury ya samu a lokacin, amma dalilin yadda ake tasar da mara lafiyar, ko yanayin yadda ake ciccib'osu ba bisa ka'ida ba shi ke maida injury complete damage.
Akwai bukatar samar da kwararrun kayan aikin yayyanke mota idan hatsari ya faru yadda za a sami jawo Mutum ba tare da an tankwasa shi ba tankwashewar shi ke taba bayan su.
Yawancin Mutane masu larurar laka basu da hali, saboda cuta ce mai matukar cin kud'i."
a nan kuma Dr Adnan ya kasa tsaida hawayenshi hakama Hayatuddeen tuni yaketa zubda hawaye, domin ya gano inda mgnar Dr ta nufa shi kenan Hammanshi ya k'ara samun nakasa,
Ishaq ma tuni yake koka matsalar amininshi,
Dr Aliyu kuwa a hankali yaci gaba da cewa.
"Ko kudad'en gwaje-gwajen da ake wa masu cutar aka bar Mutum dashi gagarumin aiki ne wanda dole in ya samu talaka ya gujewa asibiti, bare kuma a hada da maganar surgery da akeyi domin maida kasusuwan da suka sami matsala, da devices, abubuwan da suke supporting me larurar wajen kwanciya ko zama misali Kujerar zamansu wacce takeda tsananin tsada.
Sannan ga maganar Rehabilitation kulawar da taimakon da ake bawa wadanda suka sami nakasa wajen koyar dasu Aikin yi da za su dogara da Kansu kar su zama liability.
Da yanayin yadda za su rinka kula da jikinsu don gujewa afkuwar wata matsala.
Wasu saboda rashin samun wadatacciyar kulawa babu treatment din da ya dace, haka za a koma dasu gida, wanda a karshe mutuwa suke yi!. sunkuyar da kanshi yayi dan b'oye hawayenshi dake zuba, a hankali yaci gaba da cewa.
"Abubuwan da ke haddasa ciwon laka sunada yawa.
Hatsarin ababen hawa.
Faɗowa daga sama. Kamar masu hawa bishiya don dibowa dabbobi abinci ko kad'o 'yayan itatuwa.
Da kuma masu hak'e-hak'en ma adanan k'asa suma abu na ruftawa dasu a sami karyewar wuya.
Da kuma masu tonon rijiya.
Harbin bindiga ko suka da makami.
kamar yadda ta faru ga Saifuddeen, sukan da makamin suka da makamin da aka mishi ya zama sanadi daya samu matsalar incomplete spinal cord injury.
Sannan Cututtuka kamar sankara/daji, tarin fuka(tarinTB), da sauransu , suma suna iya jawowa mutun wannan larurar.
FAƊAKARWA! Ga duk wanda hatsarin abun hawa ko fad'owa daga sama ya ritsa da shi ana k'addara cewa ya sami rauni a lakarsa har sai likita ya tabbatar da akasin hakan.
Saboda haka akwai matuk'ar buk'atar d'aukarsu ta hanyar da ta dace, a garzaya da wad'anda irin wannan tsautsayi ya ritsa da su zuwa asibiti!.
Duk inda aka samu hadari ba a so a tayar da mutum zaune ko asa ya mike ko a janyo shi, hakan ke taimakawa wajen karasa yanke lakar jikin mutun!.
Ba a so a tankwasar da Mutum In hatsari ya faru.
Yawan cin masu kawo taimako in anyi hatsari suke karasa sa Mutum wajen samun larurar.
A tak'aice, wasu masu wannan matsala na buk'atar a yi musu tiyata/aiki a gadon baya, yayin da wasu kuma basa buk'ata.
wasu kuwa basuma da damar da za'ayi musu aikin sabida cutar laka cuta ce me tsananin cin kudi.
Domin idan Mutum ya sameta rayuwar da yake bukata.
Rayuwa ce mai tsananin tsada da cin kud'i.
Orthopaedic surgeons (likitocin da suka kware a fannin k'ashi) da
Neurosurgeon wanda suka kware a fannin k'wak'walwa suke kula da masu larurar. Wandada muna da karancin su a kasarmu nan Nigeria , shiyasa abin da ya shafi fannin ke dad'a tsada, uwa uba ga rashin wadatattun kayan aiki."
sai kuma ya kalli Dr Adnan kana yayi k'asa da murya tare da cewa.
"In dai da hali to a fiddashi woje yafi konciyar hankali."
kai Dr Adnan ya gyad'a mishi,
shi kuwa fuskantarsu yayi kana yace.
"Karin inda matsalar take, da yawa wasu suna zama a gida sai daga baya suke zuwa Asibiti, wanda kafin aje condition din ya kara zama worst.
Likitocin fisiyo (physiotherapists) ne ke k'ok'arin farfad'o da aikin lakar ga wad'anda akai musu tiyata/aiki da wad'anda ma bata kai ga a yi musuba.
Tabbatar akwai likitan fisiyo a cikin likitocin da ke kula da masu ciwon laka, dole yan uwan mara lfy su tabbatar da haka, dan kada suyi ta narka kudadensu a banza.
Saboda su fisiyo suke koyar dasu da tallafa musu wajen motsa jiki (movement) da kuma yin exercise(don a rinka strengthen muscles din) manual therapy, koyar dasu karatu game da shawarwarin da za su amfane su.
To ga wadanda ba su da hali ina za su iya daukar nauyin wadan nan likitocin?.
Kungiya Tabbatar da Ci gaban Rayuwar Masu Cutar Laka (RHOWI) ta yi kira ga masu fama da wannan lalura da kada halin da suke ciki ya sa su karya da rayuwa kasancewar masu fama da wannan lalura za su iya ci gaba da karatu da samun guraben ayyuka a ma’aikatun gwamnati, domin ita. Nakasa ba kasawa bace, kana babu nakasasshe sai kasasshe.
suna k'arfafa gwiwar masu fama da wannan matsala, don su cimma muradin rayuwa ba tare da samun cikas ba, yana da matukar amfani kuma makusantan masu cutuar ma suke bawa mai cuter k'arfin guiwa kada suke nuna karayarsu.
Matsalar ciwon laka da shanyewar sassan jiki na da gagarumar illa ga gangan jiki, da kuma tattalin arzik'i da, tunanin Mutum, kwanciyar hankali, walwala, saduwa da iyali, da sauransu.
Duk da mun san cewa wanda ya kamu da wannan cuta ba zai dawo kamar da ba, to amma hakan ba ya nufin Mutum ba zai ci gaba da harkokin rayuwarsa ba. Mutum zai iya yin karatu har ya yi aiki. Mutum zai yi aure har ya haihu da sauransu, duk da wasu ba za su iya haihuwa ba, ya dai danganta da yanayin damage din da Mutum ya samu.
Ana son masu larurar su rinka kokarin kula da kansu, don guje wa aukuwar wasu cututtukan sakamakon rashin kulawa.