Sashe 5
Duniya Makaranta Book 1 Complete Hausa Novel · about 8 min read
Idan farce ya yi tsawo shi muke yankewa ba yatsan ba. Haka ne idan
muka yi savani, kawar da shi ya kamata mu yi ta hanyar tattaunawa ba ta
hanyar yanke alaqar da ke tsakaninmu ba.
31
189.
Idan kana son sanin yadda ake gudun duniya ka zauna kusa da
qaramin yaro ko kuma tsoho mai hankali. Na farkon bai san duniya ba. Na
biyun kuma ya riga ya sallame ta.
190.
Kiyaye ladarka kamar yadda kake kiyaye shexarka. Watarana
shexarka za ta qare. Kuma daga nan ne ladarka za ta fara aiki.
191.
Mutane biyu ne suka ci moriyar duniya: Wanda ya rubuta abin da ya
kamata a karanta, da wanda ya aikata abin da ya kamata a rubuta.
192.
Kada ka xauka cewa, duk wanda ya yi shiru kurma ne. Wani ya yi
shiru ne yana jiran lokaci. Wani ya yi shiru ne don yana nazari. Wani kuma
kawaicinsa shi ne maganarsa.
193.
Abu uku sanin su zai amfane ka:
- Duniya ba a tabbata a cikin ta.
- Kuma babu hutu a cikin ta.
- Sannan ba a tsere ma zargin mutane.
194.
Idan za ka yi bacci kada ka manta abu uku: Alwala, da karanta Ayatul
Kursiyyu, da kwantawa a hannun dama.
32
195.
Mai hankali ba ya neman hutu a duniya. Yana tanadin ruhinsa wanda
zai je sama bayan mutuwarsa, fiye da yadda yake tanadin gangar jikinsa
wadda idan ya mutu za a rufe ta a cikin qasa.
196.
Yawan jayayya alamar girman kai ne. Yawan surrutu alamar tavuwar
hankali ne. Kawaici ado ne. Kyauta halin girma ne. Yafiya xaukaka ce.
Yabon kai jahilci.
197.
Sanin da ya fi kowane sani amfani shi ne ka san kanka. Ladabin da ya
fi kowane ladabi amfani shi ne ka tsaya matsayinka.
198.
Wanda ya wayi gari yana da abinci, ga shi kuma a cikin qoshin lafiya
da aminci, a garinsu akwai kwanciyar hankali da kawaici, wannan ya gama
haxa ni'imomin duniya.
199.
Mantuwa ga xan Adam ni'ima ce. Ba domin mantuwa ba da rayuwa ta
gurvace.
33
200.
Wanda ya kame harshensa, ya kiyaye farjinsa, ya shiga taitayinsa, ba
zai tava yin da-na-sani a duniya ba.
201.
Ikon Allah: A da mutane suna rayuwa babu mota, babu wayar tarho,
ba ruwan fanfo. A yau kuma mutane suna rayuwa babu qauna, ba mutunci,
ba zumunci.
202.
Masu hikima sun ce: Rayuwa ta tambayi mutuwa, me ya sa mutane
suke so na, amma ba su son ki? Sai mutuwa ta ce, saboda ni gaskiya ce mai
xaci. Ke kuma qarya ce mai cike da ado da xaukar hankali.
203.
Idan ka xauki Alqur’ani Shexan yakan fusata. Da zaran ka buxe shi
sai ya fashe da kuka. Kana yin Bisimilla zai faxi qasa warwas. Da ka shiga
cikin karatu sai ya suma ya fita hayyacinsa. Mu yi qoqari mu rinjayi Shexan.
204.
Mai hankali yakan gane ko wane ne kai daga maganar da kake yi a
kan mutane ba daga maganar da mutane suke yi a kan ka ba.
205.
Rayuwa gidan jarabawa ce. Da haifuwar xan Adam za a yanke masa
cibiya, zai ji zafi yana kuka. Idan an naxe shi a tsumma zai samu takura, ya
quntata yana kuka. A wurin shan nono zai gamu da wasu wahalhalu da
34
rashin jin daxi. Bayan haka zai sha wahalar fitar haqora, sannan faxuwarsu
da sake fitowarsu. Idan an cire shi daga shan nono zai samu damuwa da
baqin ciki wadanda ba su misaltuwa. Idan lokaci ya yi za ayi masa kaciya ya
sha wata wahala sabuwa. Daga nan zai fara sanin wahalar tashin safe, da
zuwa makaranta, da tsananin wasu malamai da tsarguwar wasu manyan
xalibai, da takurar wasu abokai. Bayan ya girma akwai hidimar aure da
zaven abokin zama a gaban sa. Sai rainon yara da hidimar tarbiyyarsu.
Neman abinci, da gida, da abin hawa, wata damuwa ce babba. Idan tsufa ya
zo akwai wahalar curutoci da jinya da raunin jiki. A tsakanin haka yakan
gamu da ciwon kai, da ciwon ido, da ciwon kunne, da zazzabi, da sanyin
mura, da waxansu curutoci daban daban. Idan ya zo mutuwa akwai jinya,
akwai wahalar fitar rai. Sannan kwanciyar qabari da tambayar Munkaran da
Nakiri. Bayan busa qaho akwai tsayin qiyama, da tsallakar Siraxi, da awon
ayyuka. Mazaunin xan Adam na qarshe shi ne gidan aljanna ko na wuta.
Kai, xan Adam! Ba ka da hutu sai ranar da ka yada zango gidan aljanna.
Tashi ka nemi samun tsira.
206.
Idan aka cuce ka, ka buxa baki ka ce: Allah ya isa, to fa ka xage kyas
xinka ne daga kotun qasa zuwa ta sama.
207.
Idan kana son sanin muhimmancin lafiya ka ziyarci asibiti. Don sanin
daxin 'yanci ka je gidan yari. Wanda bai gane muhimmancin rayuwa ba ya je
maqabarta.
35
208.
Agogo yana zagayawa ne a kan kowace sa'a. Haka rayuwa take
zagayawa da mu a kan yanayi daban daban. Yi haquri idan yanayinka a yau
bai yi daxi ba, wataqila gobe ne za ka yi dariya.
209.
Duniya kamar littafi ce; shafukanta yawa gare su. Wanda bai yawata
ba zai san shafi xaya ne kawai na duniya.
210.
Kibiya sai an ja ta baya sannan ake harba ta. Kai ma xan Adam wani
lokaci kana buqatar ka ja da baya don cim ma buqatarka.
211.
Idan ka qi gaskiya za ka faxa vata. Idan ba ka ji nasiha ba, za ka yi da-
na-sani. Wanda bai ji bari ba ya ji hoho!
212.
Abu huxu su ke maganin abu huxu:
- Maganin gajiya bacci.
- Maganin wahala hutu.
- Maganin musiba haquri.
- Maganin qiyayya kyauta.
36
213.
Duk wanda ka haxu da shi akwai rawar da zai iya takawa a
rayuwarka. Wani zai taimake ka, wani ya nemi taimakonka, wani ya so ka,
wani ka so shi, wani ya amfane ka, wani kuma kai ka amfane shi.
214.
Haifuwar namiji ba zavi ba ce, yin Allah ne. Amma zama Namiji
qoqari ne, sai wanda ya dage.
215.
Fahimtar sabon abu ba shi ne matsalar xan Adam ba. Babbar
matsalarsa ita ce barin abin da ya saba.
216.
Mai fushi da mai dariya, mai murna da mai kuka, duk ba za su hana
duniya tafiya ba. Hutar da rayuwarka kada ka sa damuwa ta hana rayuwarka
ci gaba.
217.
Savani a tsakanin miji da mata ko 'yan uwa ba shi ne matsala ba.
Babbar matsala ita ce mayar da savani dalilin adawa da gaba.
218.
Kukan yaro qaramin abu ne yake jawo shi. Idan ka ga babba ya koka
to lallai kam matsala ta vaci.
37
219.
Sallah abincin zuciya ce. Idan abinci bai wadaci jiki ba yakan lalace.
Haka ita ma zuciya idan ba a samu sallah mai kyau ba sai ta lalace.
220.
Komai yakan fara a qarami ne sannan ya girma. Amma ban da abu
xaya, shi ne; Musiba. Ita kam da girmanta take farawa. A hankali a hankali
sai ta fara ragewa, har ta vace gaba xaya.
221.
Duk abin da ya yi yawa zai rage qima in banda abu xaya, shi ne;
Ladabi. Shi kam duk ya qara yawa sai ya qara daraja.
222.
Duniya gonar lahira ce. Abin da ka shuka a nan shi za ka girba a can.
223.
Kurma yana son ya ji muryar jama'a. Makaho yana so ya gan su. Bebe
yana son yin magana da su. Duk Allah ya haxa maka wadannan a cikin "ji"
da "gani" da "harshe". Ka gode ma ni'imomin Allah.
224.
Ba za ka iya barin miki a jikinka yana tsiyaya ba. Haka ne bai dace ka
zauna dumu dumu a cikin zunubi ba ka tuba ba.
38
225.
Da yawan matsalolin da suke raba kanmu xayan biyu ne: Ko dai abin
da ake nufi ba mu fahimta ba, ko kuma wanda muka fahimta ba shi ake nufi
ba. Kyautata ma xan uwanka zato a kodayaushe, sannan ka nemi qarin
bayani idan ba ka gane ba.
226.
Kada ka yi dariya sai a kan dalili. Kada ka shiga cikin abin da bai
shafe ka ba. Kada ka tambayi abin da ba ka da buqatar sa. Kada ka zauna da
wanda ba ya voye asiri. Kada ka yi maganar da ba ta da amfani.
227.
Ba matsala ba ce idan kana bin Allah amma ba ka samu biyan
buqatarka ba. Tabbas watarana za ka samu. Babbar matsala ita ce kana
savon Allah amma yana ba ka duk abin da kake so. Watarana idan ya damqe
ka ina mai karvar ka?
228.
Abu biyar ana gane su daga abu biyar ne.
- Ana gane daxin bishiya ne daga 'ya'yanta.
- Ana gane haqurin macce ne idan mijinta ya shiga halin talauci.
- Ana gane mai imani idan ya gamu da jarabawa.
- Ana gane mai kyauta idan ya samu wadata.
- Ana gane gaskiyar xan siyasa idan ya ci zave
39
229.
Wanda ya samu ababe biyar sai a masa san-barka: Macce ta gari, da
xa mai ladabi, da aboki na kirki, da maqwauci na qwarai, da malami mai
faxin gaskiya.
230.
Ababe uku suna xaga darajar mutane uku:
- Ilimi yana xaukaka qasqantacce.
- Tsentseni yana xaga darajar mai ilimi.
- Kunya tana qara qimar 'ya macce.
231.
Abu uku suna vatar da wasu uku:
- Kuxi suna voye aibi.
- Gori yana rufe daxin kyauta.
- Tsoron Allah yana voye son zuciya.
232.
Ababe uku suna qarfafa wasu uku:
- Lafiya idan ta haxu da arziki.
- Bacci idan ya haxu da qoshi.
- Dare idan ya haxu da ambaton Allah.
40
233.
Idan kana cikin damuwa ka jira samun sauqi daga wurin Allah,
wannan jiran da kake yi ibada ne. Domin kyautata zato ne ga Allah. Wanda
ya kyautata ma Allah zato kuwa lallai ne Allah zai ishe shi.
234.
Babban mabuxin alheri shi ne Istigfari. Idan ka yawaita shi
matsalolinka za su kau, damuwarka za ta gushe, sauqi daga ubangiji zai zo
maka.
235.
Rayuwa ta karantar da mu cewa, duk abin da yake xorewa sai an sha
wahala wajen samun sa. Abin da duk aka same shi da sauqi kuwa ya fi
saurin kubcewa.
236.
Ya fi kyau ka haska kyandur guda xaya a kan ka la'anci duhu sau xari.
237.
muka yi savani, kawar da shi ya kamata mu yi ta hanyar tattaunawa ba ta
hanyar yanke alaqar da ke tsakaninmu ba.
31
189.
Idan kana son sanin yadda ake gudun duniya ka zauna kusa da
qaramin yaro ko kuma tsoho mai hankali. Na farkon bai san duniya ba. Na
biyun kuma ya riga ya sallame ta.
190.
Kiyaye ladarka kamar yadda kake kiyaye shexarka. Watarana
shexarka za ta qare. Kuma daga nan ne ladarka za ta fara aiki.
191.
Mutane biyu ne suka ci moriyar duniya: Wanda ya rubuta abin da ya
kamata a karanta, da wanda ya aikata abin da ya kamata a rubuta.
192.
Kada ka xauka cewa, duk wanda ya yi shiru kurma ne. Wani ya yi
shiru ne yana jiran lokaci. Wani ya yi shiru ne don yana nazari. Wani kuma
kawaicinsa shi ne maganarsa.
193.
Abu uku sanin su zai amfane ka:
- Duniya ba a tabbata a cikin ta.
- Kuma babu hutu a cikin ta.
- Sannan ba a tsere ma zargin mutane.
194.
Idan za ka yi bacci kada ka manta abu uku: Alwala, da karanta Ayatul
Kursiyyu, da kwantawa a hannun dama.
32
195.
Mai hankali ba ya neman hutu a duniya. Yana tanadin ruhinsa wanda
zai je sama bayan mutuwarsa, fiye da yadda yake tanadin gangar jikinsa
wadda idan ya mutu za a rufe ta a cikin qasa.
196.
Yawan jayayya alamar girman kai ne. Yawan surrutu alamar tavuwar
hankali ne. Kawaici ado ne. Kyauta halin girma ne. Yafiya xaukaka ce.
Yabon kai jahilci.
197.
Sanin da ya fi kowane sani amfani shi ne ka san kanka. Ladabin da ya
fi kowane ladabi amfani shi ne ka tsaya matsayinka.
198.
Wanda ya wayi gari yana da abinci, ga shi kuma a cikin qoshin lafiya
da aminci, a garinsu akwai kwanciyar hankali da kawaici, wannan ya gama
haxa ni'imomin duniya.
199.
Mantuwa ga xan Adam ni'ima ce. Ba domin mantuwa ba da rayuwa ta
gurvace.
33
200.
Wanda ya kame harshensa, ya kiyaye farjinsa, ya shiga taitayinsa, ba
zai tava yin da-na-sani a duniya ba.
201.
Ikon Allah: A da mutane suna rayuwa babu mota, babu wayar tarho,
ba ruwan fanfo. A yau kuma mutane suna rayuwa babu qauna, ba mutunci,
ba zumunci.
202.
Masu hikima sun ce: Rayuwa ta tambayi mutuwa, me ya sa mutane
suke so na, amma ba su son ki? Sai mutuwa ta ce, saboda ni gaskiya ce mai
xaci. Ke kuma qarya ce mai cike da ado da xaukar hankali.
203.
Idan ka xauki Alqur’ani Shexan yakan fusata. Da zaran ka buxe shi
sai ya fashe da kuka. Kana yin Bisimilla zai faxi qasa warwas. Da ka shiga
cikin karatu sai ya suma ya fita hayyacinsa. Mu yi qoqari mu rinjayi Shexan.
204.
Mai hankali yakan gane ko wane ne kai daga maganar da kake yi a
kan mutane ba daga maganar da mutane suke yi a kan ka ba.
205.
Rayuwa gidan jarabawa ce. Da haifuwar xan Adam za a yanke masa
cibiya, zai ji zafi yana kuka. Idan an naxe shi a tsumma zai samu takura, ya
quntata yana kuka. A wurin shan nono zai gamu da wasu wahalhalu da
34
rashin jin daxi. Bayan haka zai sha wahalar fitar haqora, sannan faxuwarsu
da sake fitowarsu. Idan an cire shi daga shan nono zai samu damuwa da
baqin ciki wadanda ba su misaltuwa. Idan lokaci ya yi za ayi masa kaciya ya
sha wata wahala sabuwa. Daga nan zai fara sanin wahalar tashin safe, da
zuwa makaranta, da tsananin wasu malamai da tsarguwar wasu manyan
xalibai, da takurar wasu abokai. Bayan ya girma akwai hidimar aure da
zaven abokin zama a gaban sa. Sai rainon yara da hidimar tarbiyyarsu.
Neman abinci, da gida, da abin hawa, wata damuwa ce babba. Idan tsufa ya
zo akwai wahalar curutoci da jinya da raunin jiki. A tsakanin haka yakan
gamu da ciwon kai, da ciwon ido, da ciwon kunne, da zazzabi, da sanyin
mura, da waxansu curutoci daban daban. Idan ya zo mutuwa akwai jinya,
akwai wahalar fitar rai. Sannan kwanciyar qabari da tambayar Munkaran da
Nakiri. Bayan busa qaho akwai tsayin qiyama, da tsallakar Siraxi, da awon
ayyuka. Mazaunin xan Adam na qarshe shi ne gidan aljanna ko na wuta.
Kai, xan Adam! Ba ka da hutu sai ranar da ka yada zango gidan aljanna.
Tashi ka nemi samun tsira.
206.
Idan aka cuce ka, ka buxa baki ka ce: Allah ya isa, to fa ka xage kyas
xinka ne daga kotun qasa zuwa ta sama.
207.
Idan kana son sanin muhimmancin lafiya ka ziyarci asibiti. Don sanin
daxin 'yanci ka je gidan yari. Wanda bai gane muhimmancin rayuwa ba ya je
maqabarta.
35
208.
Agogo yana zagayawa ne a kan kowace sa'a. Haka rayuwa take
zagayawa da mu a kan yanayi daban daban. Yi haquri idan yanayinka a yau
bai yi daxi ba, wataqila gobe ne za ka yi dariya.
209.
Duniya kamar littafi ce; shafukanta yawa gare su. Wanda bai yawata
ba zai san shafi xaya ne kawai na duniya.
210.
Kibiya sai an ja ta baya sannan ake harba ta. Kai ma xan Adam wani
lokaci kana buqatar ka ja da baya don cim ma buqatarka.
211.
Idan ka qi gaskiya za ka faxa vata. Idan ba ka ji nasiha ba, za ka yi da-
na-sani. Wanda bai ji bari ba ya ji hoho!
212.
Abu huxu su ke maganin abu huxu:
- Maganin gajiya bacci.
- Maganin wahala hutu.
- Maganin musiba haquri.
- Maganin qiyayya kyauta.
36
213.
Duk wanda ka haxu da shi akwai rawar da zai iya takawa a
rayuwarka. Wani zai taimake ka, wani ya nemi taimakonka, wani ya so ka,
wani ka so shi, wani ya amfane ka, wani kuma kai ka amfane shi.
214.
Haifuwar namiji ba zavi ba ce, yin Allah ne. Amma zama Namiji
qoqari ne, sai wanda ya dage.
215.
Fahimtar sabon abu ba shi ne matsalar xan Adam ba. Babbar
matsalarsa ita ce barin abin da ya saba.
216.
Mai fushi da mai dariya, mai murna da mai kuka, duk ba za su hana
duniya tafiya ba. Hutar da rayuwarka kada ka sa damuwa ta hana rayuwarka
ci gaba.
217.
Savani a tsakanin miji da mata ko 'yan uwa ba shi ne matsala ba.
Babbar matsala ita ce mayar da savani dalilin adawa da gaba.
218.
Kukan yaro qaramin abu ne yake jawo shi. Idan ka ga babba ya koka
to lallai kam matsala ta vaci.
37
219.
Sallah abincin zuciya ce. Idan abinci bai wadaci jiki ba yakan lalace.
Haka ita ma zuciya idan ba a samu sallah mai kyau ba sai ta lalace.
220.
Komai yakan fara a qarami ne sannan ya girma. Amma ban da abu
xaya, shi ne; Musiba. Ita kam da girmanta take farawa. A hankali a hankali
sai ta fara ragewa, har ta vace gaba xaya.
221.
Duk abin da ya yi yawa zai rage qima in banda abu xaya, shi ne;
Ladabi. Shi kam duk ya qara yawa sai ya qara daraja.
222.
Duniya gonar lahira ce. Abin da ka shuka a nan shi za ka girba a can.
223.
Kurma yana son ya ji muryar jama'a. Makaho yana so ya gan su. Bebe
yana son yin magana da su. Duk Allah ya haxa maka wadannan a cikin "ji"
da "gani" da "harshe". Ka gode ma ni'imomin Allah.
224.
Ba za ka iya barin miki a jikinka yana tsiyaya ba. Haka ne bai dace ka
zauna dumu dumu a cikin zunubi ba ka tuba ba.
38
225.
Da yawan matsalolin da suke raba kanmu xayan biyu ne: Ko dai abin
da ake nufi ba mu fahimta ba, ko kuma wanda muka fahimta ba shi ake nufi
ba. Kyautata ma xan uwanka zato a kodayaushe, sannan ka nemi qarin
bayani idan ba ka gane ba.
226.
Kada ka yi dariya sai a kan dalili. Kada ka shiga cikin abin da bai
shafe ka ba. Kada ka tambayi abin da ba ka da buqatar sa. Kada ka zauna da
wanda ba ya voye asiri. Kada ka yi maganar da ba ta da amfani.
227.
Ba matsala ba ce idan kana bin Allah amma ba ka samu biyan
buqatarka ba. Tabbas watarana za ka samu. Babbar matsala ita ce kana
savon Allah amma yana ba ka duk abin da kake so. Watarana idan ya damqe
ka ina mai karvar ka?
228.
Abu biyar ana gane su daga abu biyar ne.
- Ana gane daxin bishiya ne daga 'ya'yanta.
- Ana gane haqurin macce ne idan mijinta ya shiga halin talauci.
- Ana gane mai imani idan ya gamu da jarabawa.
- Ana gane mai kyauta idan ya samu wadata.
- Ana gane gaskiyar xan siyasa idan ya ci zave
39
229.
Wanda ya samu ababe biyar sai a masa san-barka: Macce ta gari, da
xa mai ladabi, da aboki na kirki, da maqwauci na qwarai, da malami mai
faxin gaskiya.
230.
Ababe uku suna xaga darajar mutane uku:
- Ilimi yana xaukaka qasqantacce.
- Tsentseni yana xaga darajar mai ilimi.
- Kunya tana qara qimar 'ya macce.
231.
Abu uku suna vatar da wasu uku:
- Kuxi suna voye aibi.
- Gori yana rufe daxin kyauta.
- Tsoron Allah yana voye son zuciya.
232.
Ababe uku suna qarfafa wasu uku:
- Lafiya idan ta haxu da arziki.
- Bacci idan ya haxu da qoshi.
- Dare idan ya haxu da ambaton Allah.
40
233.
Idan kana cikin damuwa ka jira samun sauqi daga wurin Allah,
wannan jiran da kake yi ibada ne. Domin kyautata zato ne ga Allah. Wanda
ya kyautata ma Allah zato kuwa lallai ne Allah zai ishe shi.
234.
Babban mabuxin alheri shi ne Istigfari. Idan ka yawaita shi
matsalolinka za su kau, damuwarka za ta gushe, sauqi daga ubangiji zai zo
maka.
235.
Rayuwa ta karantar da mu cewa, duk abin da yake xorewa sai an sha
wahala wajen samun sa. Abin da duk aka same shi da sauqi kuwa ya fi
saurin kubcewa.
236.
Ya fi kyau ka haska kyandur guda xaya a kan ka la'anci duhu sau xari.
237.