Sashe 3
Duniya Makaranta Book 1 Complete Hausa Novel · about 8 min read
87. Mutum yakan qosa da quruciya, amma idan ya girma zai dawo yana begen
ta. Yana qarar da lafiyarsa wajen neman kuxi sannan ya sa kuxi yana neman
ta.
88. Wahaltattun mutane a duniya su biyu ne: Wanda Allah ya kawo lokacin abu
ya ce ba za ayi shi ba, da wanda Allah bai kawo lokacin abu ba ya ce sai an
yi shi. Ka yarda da hukuncin Allah, shi ne zaman lafiya a gare ka.
89. Babbar hasara a lahira ita ce ka samu ladarka a cikin littafin wani, ko ka
samu zunubin wani a cikin littafinka. Kada ka zalunci mutane. Kada ka
15
shiga cikin haqqinsu. Idan ka yi haka za su washe ladarka ko su lafta ma ka
zunubinsu.
90. Masoyinka shi ne wanda yake kare ka idan aka aibata ka. Maqiyinka a
kullum fatar ya ke yi ka tozarta.
91. Rayuwa taqaitacciya ce. Kada ka cika ta da damuwa. Kada dogon guri ya
xauke hankalinka daga mutuwa. Aikata alheri a kowane lokaci wataqila shi
zai zamo mabuxin aljanna a gare ka.
92. Sau da yawa mu ke kuskuren fahimtar mutane. Ma'aunin da ba ya kuskure
shi ne ka ajiye kanka a matsayin wanda kake yi ma hukunci.
93. Idan ba ka son a soke ka kada ka ce komai, kada ka aikata komai. Duk
wanda ya motsa dole ne sai an soke shi.
94. Mafi hankalin mutane shi ne wanda ya bar duniya kafin ta bar shi, ya gyara
qabarinsa kafin ya shige shi, ya yi sallah a cikin jama'a kafin su sallace shi,
sannan ya yi ma kansa hisabi kafin a gurfanar da shi a ranar hisabi.
95. Ba ka sanin daxin lafiya sai idan ciwo ya same ka. Ba za ka san daxin
zaman lafiya ba sai ka gamu da tashin hankali. Ana sanin daxin haxuwa ne
idan rabuwa ta zo.
96. Idan kwalba ta fashe za a ji kukan fashewarta ne sau xaya amma za a taka ta
sau goma. Haka mummunar magana ta ke idan aka faxe ta, za a ji ta sau
xaya, amma za ta daxe tana zungurar zukata.
16
97. Aboki guda xaya ne zai taya ka kwanciyar qabari. Shi ne aikinka. Aikata
alheri don ka samu aboki na qwarai a wannan kogo da ba shi da makawa.
98. Abu uku su na vata lokaci ne: Da-na-sanir abin da ya wuce kuma ba zai
dawo ba, da neman yardar mutane gaba xaya kuma ba za ta samu ba, da
haxa kanka da wanda ya fi ka kuma ba za ka cim ma sa ba.
99. Wanda ya fi ka wadata ba lalle ne ya fi ka arziki ba. Wadatacce shi ne
wanda yake samun biyan bukatunsa.
100.
Idan ka ga mutum yana sukar xan uwansa bai lura da nasa laifin ba.
Ko sukar xan uwanka da ka ke yi shi ma aibi ne.
101.
Wani aboki yana bin ka don ya koyi alherinka. Wani kuma yana bin
sawunka don ya kama laifinka. Rinqa hattara da abokai.
102.
Wani mutum idan ka yi ma sa alheri zai saka maka ne da sharri. Idan
ka amfane shi zai cuce ka. Idan ka sa shi inuwa zai jefa ka a rana. Kada ka
damu. Ka ci gaba da yin alheri, kowa halinsa ya ke yi.
103.
Da yawa mutanen da muka san su, muka yi hulxa da su a yau sun riga
mu gidan gaskiya. Idan yau mu ne, wata rana ba mu ne ba.
104.
Idan ka ga mutane suna tururuwa zuwa gidanka abin buqatarsu ne
Allah ya ajiye a wajenka. Idan ka rasa shi kowa zai kama gabansa. Kada ka
17
nemi hutu daga taimakon jama'a. Xaukakarka ita ce buqatuwar su zuwa gare
ka.
105.
A wuri uku ake sanin halin mutum: Idan aka ba shi aure, ko aka yi
ciniki da shi, ko aka yi tafiya mai nisa a tare da shi.
106.
Ba kowane lokaci ne mutane za su fahimce ka ba. Qaramar
qwaqwalwa ba ta gane manyan kalamai. Babban kifi sai babbar gora.
107.
Ana sanin darajar mutum ne ta hanyar halinsa ba ta hanyar matsayin
gidansu ba. Gina kanka da kanka. Ka daina gadara da matsayin gidanku.
108.
Da yawa waxanda ke ce ma 'ya'yansu: "Ina son ka zama Likita" ".. Ka
zama Injiniya" ".. Ka zama Malami". Mutum nawa ne su ke ce ma xansu: "
Ina son ka zama mai albarka, mai taimakon jama’a"?
109.
Kada ka damu da cewa qarya ta miqe qafa. Tabbas qarya za ta gushe.
Kada ka damu da tambayar yaushe ne gaskiya za ta bayyana? Lalle za ta
bayyana komai daxewa. Abin da ya kamata ya dame ka shi ne, mine ne
matsayinka; a kan gaskiya ka ke ko a'a?
110.
Rayuwa a kullum cikin canji take. Yaro zai girma, babba ya tsufa, mai
lafiya ya yi ciwo, wani mai ciwo ya warke, rayayye kuma ya mutu. Lokacin
da ka samu sannan wani zai rasa. Idan ka faxi wani ne zai tashi. Rungumi
hukuncin Allah a cikin amincewa da yarda.
18
111.
Alamun mai riya guda uku ne: A fili yana sallah, a voye yana wasa.
Idan an gan shi an ga mumini, idan ya kevanta ya koma fasiqi. Bakinsa ya fi
zuciyarsa qarfi. Allah ka kare mu daga sharrin riya.
112.
Abu uku ba a wasa da su: Addininka, da qasarka, da mutuncinka. Abu
uku ba a faxar su: Arzikinka da Iliminka da yawan shekarunka.
113.
Ba kowace magana ce ake ba da amsar ta ba. Ko shiru magana ce.
114.
Sana'arka arzikinka. Annabi Dawuda maqeri ne. Annabi Zakariyya
kafinta ne. Annabi Idris maxunki ne. Annabinmu makiyayi ne. Nemi na
kanka. Zaman banza babbar cuta ce. Arziki kuma zomo ne. Zomo ba ya
kamuwa daga kwance!
115.
Yi murmushi idan ka ga mai son ka, zai ji daxi. Yi murmushi idan ka
ga mai qin ka, zai ji tsoro. Yi murmushi idan ka ga wanda ya bar ka, zai yi
da-na-sani. Yi murmushi ga wanda ka sani da wanda ba ka sani ba.
Murmushi kwarjini ne ga namiji, ado ne ga fuskar macce.
116.
Makaho idan idonsa ya buxe karya sandarsa yake yi. Wani ma qona ta
zai yi da wuta. Haka xan Adam yake da saurin manta alheri da qin tuna
baya. Duk wanda za ka taimake shi yi ma sa don Allah. Idan kana jiran
godiya da sakayya daga mutane babu shakka za ka sha mamaki.
117.
Wawa ne yake faxin abin da zai aikata. Mai kuri shi yake bayyana
abin da ya aikata. Mai natsuwa aikinsa ne ke bayyana matsayinsa.
19
118.
Gishiri da Sukari kalarsu xaya ce. Banbancinsu yana bayyana ne idan
aka xanxana. Haka mutane su ke; sai an gwada akan san na qwarai.
119.
Zama da mutanen kirki yana qarar da kai ababe guda shida: Son
Allah, da bin Allah, da ambaton Allah, da gudun duniya, da son lahira da
barin girman kai.
120.
Har abada akwai zukatan da ke son ka ko da kana munana ma su.
Akwai kuma ma su qin ka duk yadda ka kyautata ma su. Kowa da kiwon da
ya karve shi.
121.
Marar gaskiya kamar mai yagaggen wando ne, duk inda zai zauna sai
ya rinqa kame-kame. Mai gaskiya a natse yake zamansa.
122.
Ana gane mumini ne a wurare guda uku: Idan ya samu ya gode ma
Allah, idan ya rasa ya koka ma Allah, idan ya shiga damuwa ya koma ma
Allah.
123.
Abubuwa uku idan suka haxu da wasu uku ba su da magani: Talauci
idan ya haxu da kasala. Qiyayya idan ta haxu da hassada. Jahilci idan ya
haxu da girman kai. Allah ka sa mu gama da duniya lafiya.
124.
Abubuwa uku ba su da tsada: Ilimi da Lafiya da Sadaki.
125.
Idan kuxi suka fara zance dole ne gaskiya ta rufe bakinta.
20
126.
Tsare gaskiya ba ya hana rayuwa jin daxi. Qarya da zalunci da cin
amana ba su kawo samu.
127.
Abu biyu idan kana da su kai Sarki ne: Lafiya da wadatar zuci.
128.
Duk abin da ya sa ka damuwa idan ka yi nazarin sa ya tava sa ka
murna. A duniya babu abin murna na din-din-din sai dai a aljanna.
129.
Qaramin yaro da Fensir yake rubutu. Idan ya girma sai ya koma ga
Biro. Dalilin haka shi ne, kuskuren yaro mai sauqin gogewa ne. Goge
kuskuren babba kam akwai wahala gare shi.
130.
Mutane iri biyu ne: Wani yana rayuwa ne don ya ci, wani kuma yana
ci ne don ya rayu. Koka gane bambanci tsakaninsu?
131.
Zunubin da ya sa ka yin da-na-sani da komawa ga Allah ya fi ibadar
da ta sa ka girman kai da xagawa!
132.
Sarakunan da suka yi mulkin duniya duk sun tafi ba su san daxin
duniya ba. Ba wutar lantarki, ba ruwan Firijin, balle kuma Fanka da AC. Ba
su hau keke ko Mashin ba, ballantana motoci da jirage. Ba su san abin da
ake kira Tarho ba ballantana wayar tafi-da-gidanka. Duk hasken gidajensu a
wancan lokaci bai wuce na Kyandur da Fitila mai amfani da kalanzir ba. A
yau kai Sarki ne amma ba ka gamsu da abin da ka samu ba. Idan kana da
mota ta maqwaucinka kake kallo. Idan kana da gida na wani ke ba ka
sha’awa. Oh! Allah Sarki. Xan adam da guri yake mutuwa.
21
133.
Idan ka kasa gane wurin da ka yi shuka kada ka samu damuwa.
Watarana ruwan sama ne zai nuna ma ka. Haka rayuwa take. Yau da gobe
babbar makaranta.
134.
Hattara da hawaye guda uku:
- Hawayen iyaye da
- Hawayen maraya da
- Hawayen wanda ka zalunta.
Kowanen su hawayensa na iya nutsar da kai a cikin tekun bala'i.
135.
Mala'iku suna da hankali ba su da sha'awa. Dabbobi suna da sha'awa
ba su da hankali. Xan adam ne Allah ya haxa ma sa guda biyun. Idan
hankalinka ya rinjayi sha'awarka ka bi sawun Mala'iku. Idan sha'awarka ta
zarce hankalinka ka shiga sahun dabbobi.
136.
Karatu akwai wuya, ilimi akwai daxi. Nema akwai wuya, arziki akwai
daxi. Zama da jahilci ba wuya, rashin ilimi akwai takaici. Haka duniya take,
yaro vata hankalin dare ka yi suna!
137.
Allah ya yi mana kunnuwa biyu da idanu biyu amma ya yi mana baki
ta. Yana qarar da lafiyarsa wajen neman kuxi sannan ya sa kuxi yana neman
ta.
88. Wahaltattun mutane a duniya su biyu ne: Wanda Allah ya kawo lokacin abu
ya ce ba za ayi shi ba, da wanda Allah bai kawo lokacin abu ba ya ce sai an
yi shi. Ka yarda da hukuncin Allah, shi ne zaman lafiya a gare ka.
89. Babbar hasara a lahira ita ce ka samu ladarka a cikin littafin wani, ko ka
samu zunubin wani a cikin littafinka. Kada ka zalunci mutane. Kada ka
15
shiga cikin haqqinsu. Idan ka yi haka za su washe ladarka ko su lafta ma ka
zunubinsu.
90. Masoyinka shi ne wanda yake kare ka idan aka aibata ka. Maqiyinka a
kullum fatar ya ke yi ka tozarta.
91. Rayuwa taqaitacciya ce. Kada ka cika ta da damuwa. Kada dogon guri ya
xauke hankalinka daga mutuwa. Aikata alheri a kowane lokaci wataqila shi
zai zamo mabuxin aljanna a gare ka.
92. Sau da yawa mu ke kuskuren fahimtar mutane. Ma'aunin da ba ya kuskure
shi ne ka ajiye kanka a matsayin wanda kake yi ma hukunci.
93. Idan ba ka son a soke ka kada ka ce komai, kada ka aikata komai. Duk
wanda ya motsa dole ne sai an soke shi.
94. Mafi hankalin mutane shi ne wanda ya bar duniya kafin ta bar shi, ya gyara
qabarinsa kafin ya shige shi, ya yi sallah a cikin jama'a kafin su sallace shi,
sannan ya yi ma kansa hisabi kafin a gurfanar da shi a ranar hisabi.
95. Ba ka sanin daxin lafiya sai idan ciwo ya same ka. Ba za ka san daxin
zaman lafiya ba sai ka gamu da tashin hankali. Ana sanin daxin haxuwa ne
idan rabuwa ta zo.
96. Idan kwalba ta fashe za a ji kukan fashewarta ne sau xaya amma za a taka ta
sau goma. Haka mummunar magana ta ke idan aka faxe ta, za a ji ta sau
xaya, amma za ta daxe tana zungurar zukata.
16
97. Aboki guda xaya ne zai taya ka kwanciyar qabari. Shi ne aikinka. Aikata
alheri don ka samu aboki na qwarai a wannan kogo da ba shi da makawa.
98. Abu uku su na vata lokaci ne: Da-na-sanir abin da ya wuce kuma ba zai
dawo ba, da neman yardar mutane gaba xaya kuma ba za ta samu ba, da
haxa kanka da wanda ya fi ka kuma ba za ka cim ma sa ba.
99. Wanda ya fi ka wadata ba lalle ne ya fi ka arziki ba. Wadatacce shi ne
wanda yake samun biyan bukatunsa.
100.
Idan ka ga mutum yana sukar xan uwansa bai lura da nasa laifin ba.
Ko sukar xan uwanka da ka ke yi shi ma aibi ne.
101.
Wani aboki yana bin ka don ya koyi alherinka. Wani kuma yana bin
sawunka don ya kama laifinka. Rinqa hattara da abokai.
102.
Wani mutum idan ka yi ma sa alheri zai saka maka ne da sharri. Idan
ka amfane shi zai cuce ka. Idan ka sa shi inuwa zai jefa ka a rana. Kada ka
damu. Ka ci gaba da yin alheri, kowa halinsa ya ke yi.
103.
Da yawa mutanen da muka san su, muka yi hulxa da su a yau sun riga
mu gidan gaskiya. Idan yau mu ne, wata rana ba mu ne ba.
104.
Idan ka ga mutane suna tururuwa zuwa gidanka abin buqatarsu ne
Allah ya ajiye a wajenka. Idan ka rasa shi kowa zai kama gabansa. Kada ka
17
nemi hutu daga taimakon jama'a. Xaukakarka ita ce buqatuwar su zuwa gare
ka.
105.
A wuri uku ake sanin halin mutum: Idan aka ba shi aure, ko aka yi
ciniki da shi, ko aka yi tafiya mai nisa a tare da shi.
106.
Ba kowane lokaci ne mutane za su fahimce ka ba. Qaramar
qwaqwalwa ba ta gane manyan kalamai. Babban kifi sai babbar gora.
107.
Ana sanin darajar mutum ne ta hanyar halinsa ba ta hanyar matsayin
gidansu ba. Gina kanka da kanka. Ka daina gadara da matsayin gidanku.
108.
Da yawa waxanda ke ce ma 'ya'yansu: "Ina son ka zama Likita" ".. Ka
zama Injiniya" ".. Ka zama Malami". Mutum nawa ne su ke ce ma xansu: "
Ina son ka zama mai albarka, mai taimakon jama’a"?
109.
Kada ka damu da cewa qarya ta miqe qafa. Tabbas qarya za ta gushe.
Kada ka damu da tambayar yaushe ne gaskiya za ta bayyana? Lalle za ta
bayyana komai daxewa. Abin da ya kamata ya dame ka shi ne, mine ne
matsayinka; a kan gaskiya ka ke ko a'a?
110.
Rayuwa a kullum cikin canji take. Yaro zai girma, babba ya tsufa, mai
lafiya ya yi ciwo, wani mai ciwo ya warke, rayayye kuma ya mutu. Lokacin
da ka samu sannan wani zai rasa. Idan ka faxi wani ne zai tashi. Rungumi
hukuncin Allah a cikin amincewa da yarda.
18
111.
Alamun mai riya guda uku ne: A fili yana sallah, a voye yana wasa.
Idan an gan shi an ga mumini, idan ya kevanta ya koma fasiqi. Bakinsa ya fi
zuciyarsa qarfi. Allah ka kare mu daga sharrin riya.
112.
Abu uku ba a wasa da su: Addininka, da qasarka, da mutuncinka. Abu
uku ba a faxar su: Arzikinka da Iliminka da yawan shekarunka.
113.
Ba kowace magana ce ake ba da amsar ta ba. Ko shiru magana ce.
114.
Sana'arka arzikinka. Annabi Dawuda maqeri ne. Annabi Zakariyya
kafinta ne. Annabi Idris maxunki ne. Annabinmu makiyayi ne. Nemi na
kanka. Zaman banza babbar cuta ce. Arziki kuma zomo ne. Zomo ba ya
kamuwa daga kwance!
115.
Yi murmushi idan ka ga mai son ka, zai ji daxi. Yi murmushi idan ka
ga mai qin ka, zai ji tsoro. Yi murmushi idan ka ga wanda ya bar ka, zai yi
da-na-sani. Yi murmushi ga wanda ka sani da wanda ba ka sani ba.
Murmushi kwarjini ne ga namiji, ado ne ga fuskar macce.
116.
Makaho idan idonsa ya buxe karya sandarsa yake yi. Wani ma qona ta
zai yi da wuta. Haka xan Adam yake da saurin manta alheri da qin tuna
baya. Duk wanda za ka taimake shi yi ma sa don Allah. Idan kana jiran
godiya da sakayya daga mutane babu shakka za ka sha mamaki.
117.
Wawa ne yake faxin abin da zai aikata. Mai kuri shi yake bayyana
abin da ya aikata. Mai natsuwa aikinsa ne ke bayyana matsayinsa.
19
118.
Gishiri da Sukari kalarsu xaya ce. Banbancinsu yana bayyana ne idan
aka xanxana. Haka mutane su ke; sai an gwada akan san na qwarai.
119.
Zama da mutanen kirki yana qarar da kai ababe guda shida: Son
Allah, da bin Allah, da ambaton Allah, da gudun duniya, da son lahira da
barin girman kai.
120.
Har abada akwai zukatan da ke son ka ko da kana munana ma su.
Akwai kuma ma su qin ka duk yadda ka kyautata ma su. Kowa da kiwon da
ya karve shi.
121.
Marar gaskiya kamar mai yagaggen wando ne, duk inda zai zauna sai
ya rinqa kame-kame. Mai gaskiya a natse yake zamansa.
122.
Ana gane mumini ne a wurare guda uku: Idan ya samu ya gode ma
Allah, idan ya rasa ya koka ma Allah, idan ya shiga damuwa ya koma ma
Allah.
123.
Abubuwa uku idan suka haxu da wasu uku ba su da magani: Talauci
idan ya haxu da kasala. Qiyayya idan ta haxu da hassada. Jahilci idan ya
haxu da girman kai. Allah ka sa mu gama da duniya lafiya.
124.
Abubuwa uku ba su da tsada: Ilimi da Lafiya da Sadaki.
125.
Idan kuxi suka fara zance dole ne gaskiya ta rufe bakinta.
20
126.
Tsare gaskiya ba ya hana rayuwa jin daxi. Qarya da zalunci da cin
amana ba su kawo samu.
127.
Abu biyu idan kana da su kai Sarki ne: Lafiya da wadatar zuci.
128.
Duk abin da ya sa ka damuwa idan ka yi nazarin sa ya tava sa ka
murna. A duniya babu abin murna na din-din-din sai dai a aljanna.
129.
Qaramin yaro da Fensir yake rubutu. Idan ya girma sai ya koma ga
Biro. Dalilin haka shi ne, kuskuren yaro mai sauqin gogewa ne. Goge
kuskuren babba kam akwai wahala gare shi.
130.
Mutane iri biyu ne: Wani yana rayuwa ne don ya ci, wani kuma yana
ci ne don ya rayu. Koka gane bambanci tsakaninsu?
131.
Zunubin da ya sa ka yin da-na-sani da komawa ga Allah ya fi ibadar
da ta sa ka girman kai da xagawa!
132.
Sarakunan da suka yi mulkin duniya duk sun tafi ba su san daxin
duniya ba. Ba wutar lantarki, ba ruwan Firijin, balle kuma Fanka da AC. Ba
su hau keke ko Mashin ba, ballantana motoci da jirage. Ba su san abin da
ake kira Tarho ba ballantana wayar tafi-da-gidanka. Duk hasken gidajensu a
wancan lokaci bai wuce na Kyandur da Fitila mai amfani da kalanzir ba. A
yau kai Sarki ne amma ba ka gamsu da abin da ka samu ba. Idan kana da
mota ta maqwaucinka kake kallo. Idan kana da gida na wani ke ba ka
sha’awa. Oh! Allah Sarki. Xan adam da guri yake mutuwa.
21
133.
Idan ka kasa gane wurin da ka yi shuka kada ka samu damuwa.
Watarana ruwan sama ne zai nuna ma ka. Haka rayuwa take. Yau da gobe
babbar makaranta.
134.
Hattara da hawaye guda uku:
- Hawayen iyaye da
- Hawayen maraya da
- Hawayen wanda ka zalunta.
Kowanen su hawayensa na iya nutsar da kai a cikin tekun bala'i.
135.
Mala'iku suna da hankali ba su da sha'awa. Dabbobi suna da sha'awa
ba su da hankali. Xan adam ne Allah ya haxa ma sa guda biyun. Idan
hankalinka ya rinjayi sha'awarka ka bi sawun Mala'iku. Idan sha'awarka ta
zarce hankalinka ka shiga sahun dabbobi.
136.
Karatu akwai wuya, ilimi akwai daxi. Nema akwai wuya, arziki akwai
daxi. Zama da jahilci ba wuya, rashin ilimi akwai takaici. Haka duniya take,
yaro vata hankalin dare ka yi suna!
137.
Allah ya yi mana kunnuwa biyu da idanu biyu amma ya yi mana baki