Sashe 4
Duniya Makaranta Book 1 Complete Hausa Novel · about 8 min read
guda xaya saboda ya fi son mu yi kallo, mu yi saurare fiye da yadda mu ke
magana.
138.
Idan na qwarai da mugu suka haxu kowa ma yana iya gane bambanci.
Amma a tsakanin na qwarai da wanda ya fi shi, da mugu da wanda ya fi,
wannan sai masu hankali ke iya rarrabewa.
22
139.
Ba a sanin matsayin saurayi sai ya yi aure. Ba a sanin halin talaka sai
ya wadata. Ba a sanin gaskiyar xan Siyasa sai ya kai ga muqami.
140.
Ba kowane wayayye ne mai ilimi ba. Ba kuma kowane mai ilimi ne
yake da wayewa ba. Idan Allah ya ba ka ilimi nemi sanin duniya da zamanin
da kake cikin sa, sai ya zama kana da haske a kan haske. Idan kuma kana da
wayewa da sanin duniya matsa kusa da malamai ka qara sani, sannan ne
wayewarka za ta amfane ka.
141.
Idan kana son ganin yadda duniya za ta kasance a bayanka, ka duba
yadda take a bayan mutuwar wani irinka. Za ka ga yadda masoya ke manta
masoyansu, rigima ta harxe tsakanin magadansu. Wanda bai manta ka kawai
shi ne Allah mahaliccinka. Manta da kowa ka nemi yardarsa.
142.
Wanda ba ya sallah an haramta ma sa jin daxin duniya. Sannan zai
gamu da wahalhalu a wurare guda huxu: A nan duniya, da ranar mutuwa, da
cikin qabari da ranar hisabi. A duniya ana xebe ma sa albarka, a cire ma sa
kwarjini daga fuska, a sa ma jama'a qyamar sa. A ranar mutuwa zai mutu da
wulaqanci da yunwa da qishirwa. A cikin qabari Allah zai quntata ma sa, a
hura ma sa wuta a cikin sa, a aika ma sa kumarci a tsakanin fatar jikinsa da
namansa. A ranar hisabi za a baqanta fuskarsa, a yi masa hisabi dalla dalla,
sannan a haxa shi da Zabaniyawa da za su wurga shi cikin wuta. Lallai,
Sallah ita ce ginshiqin addini.
143.
Idan kana jin kaxaici ka tuna Annabi Adam Alaihis Salam. Ya zauna a
duniya shi kaxai ba kowa. Idan ka sha wuya a wajen wa'azi da karantarwa ka
23
tuna Annabi Nuhu Alaihis Salam. Shekarunsa dubu ba hamsin yana wa'azi.
Idan 'yan uwanka sun cuce ka ka tuna Annabi Yusuf Alaihis Salam. A cikin
rijiya su ka jefa shi. Idan mahaifinka na tsanar ka a kan riqon addini ka tuna
Annabi ibrahim Alaihis Salam. A kan haka ne ya sha wuya a hannun
mahaifinsa. Idan ciwo ya addabe ka ka tuna Annabi Ayyub Alaihis Salam.
Har sai da ya ji qamshin mutuwa a kan cuta. Idan matsalolin rayuwa sun
dabaibaye ka, ka tuna Annabi Yunus Alaihis Salam. Kifi ne ya haxiye shi
amma ya samu kuvuta a dalilin ambaton Allah. Idan an yi maka qazafi ka
tuna iyalin shugabanmu ma'aiki Sallallahu Alaihi wa Sallam. Kwana hamsin
tana cikin sunu da takaici sai da Allah maxaukaki ya wanke ta. Matsaloli da
wahalhalun rayuwa ba su ne qarshen xan Adam ba. Manya ma sun gamu da
matsaloli kala-kala. Abin damuwa shi ne matsalarka ta zama sanadin
rabuwar ka da Allah mahaliccinka.
144.
Abu biyu neman ka suke yi: Arziki da ajali. Arzikinka ba zai wuce ka
ba, kai kuma ba zaka wuce ajalinka ba. Kada ka wahalar da kanka wajen
neman abin da ke neman ka. Kada ka ji ciwon abin da ka rasa, idan naka ne
zai dawo ma ka, idan ba naka ba ne dabararka ba ta kamo shi.
145.
Idan duniya ta aure ka sai ta kwashe alherin mutane ta yava ma ka.
Idan kuwa ta sake ka sai ta kwashe alheranka ta jefa ma wasu.
146.
Lokaci kamar walqiya ne; ba ya jira. Ko ka ci moriyar sa nan take ko
kuma ya tafi ya bar ka.
24
147.
Wanda fuskar mata take ba shi sha'awa mata daya ba ta isar sa. Amma
wanda kyakkyawan hali yake so xaya ma sai ta ishe shi.
148.
Idan kana cikin damuwa ka jira samun sauqi daga wurin Allah,
wannan jiran da kake yi ibada ne. Domin kyautata zato ne ga Allah. Wanda
ya kyautata ma Allah zato kuwa lallai ne Allah zai ishe shi.
149.
Duk lokacin da fitila ta yi sama haskenta ya fi yaxuwa. Idan Allah ya
daukaka ka, yi qoqari ka zamo fitila mai kawar da duhu da damuwa daga
mutane.
150.
Urwatu bn Zubair, ya gamu da jarrabawar ciwon Cancer a qafarsa. Da
magani ya gagara sai aka yanke shawara aka cire masa qafar ga baki xaya.
Amma a wannan dare bai fasa karanta abin da ya saba yi na Alqur'ani da
Zikirin ubangiji ba. Duba ka gani, sau nawa ne qaramar matsala ta durqushe
ka daga ibada?
151.
Kyawon hankali ya riqa tunani. Kyawon harshe ya riqa faxin gaskiya.
Kyawon Budurwa kunya. Kyawon Yaro biyayya.
25
152.
Idan ka kyautata ma mutum za ka mallake shi. Idan ka wadatu daga
mutum za ka zama tsaran sa. Idan kuwa ka buqatu zuwa ga mutum, to dole
sai ka zamo bawansa.
153.
Tuntuven harshe ya fi tuntuven qafa zafi. Na qafa saurin warkewa
yake yi, na harshe kuwa illanta mutum yake yi har qarshen rayuwarsa.
154.
Ilimi ya fi kuxi, kuma ya fi mulki. Kai, har lafiya ma ya fi ta. Kuxi da
mulki da lafiya duk suna gushewa. Amma Ilimi yana nan tare da mai shi ba
su rabuwa.
155.
Abin al'ajabi da lura: Masallatai suna cika ne bayan isowar liman,
amma filayen qwallo suna cika tun kafin zuwan ‘yan wasa.
156.
Kada lamarin duniya ya dame ka. Duk abin da ke cikin ta na Allah ne.
Kada sha'anin arziki ya dame ka. Domin daga wurin Allah yake fitowa.
Kada ka samu damuwa a kan gobe, domin a hannun Allah take. Abin da ya
kamata ya dame ka shi ne, neman ka samu yardar Allah.
26
157.
Karan dawa yakan sunkuya ne idan yana xauke da alheri. Idan yana
fanko sai ka gan shi tsaye qyam. Ba kowane mai xaga kansa ne ya cancanci
jinjina ba.
158.
Mumini yakan yi adalci ko yana a cikin fushi. Yakan yi gaskiya ko
yana a cikin matsi. Yakan daidaita ko yana a cikin damuwa.
159.
Idan ka kwatanta kanka da rayuwar mawadaci ka lura ya fi ka, to ka
duba yanayin ibadarka ko kai ka fi shi? Domin kada ya yi maka bugu biyu;
ya ci nan kana kallo, a ranar lahira kuma ya shige aljanna ya bar ka.
160.
Gurgu na gaskiya shi ne wanda ba ya zuwa masallaci, makaho na
gaskiya shi ne wanda ba ya duba Alqur'ani.
161.
Idan ka xauka cewa, ba ka yin kuskure to wannan shi ne kuskurenka
na farko. Duk mutum xan tara ne, bai cika goma ba.
162.
Kada ka bari girmanka ya faxi a kan kalma guda xaya da za ka sosa
qaiqayin bakinka da ita. Kada ka bari tuntuve guda ya zubar maka da
mutunci.
27
163.
Kada ka sa ranka cewa mutane duk za su so ka. Zukatan mutane a
kullum cikin Canji suke; abin da suka so yau, shi suke qi gobe.
164.
Qauyanci shi ne ka yi kuri da babbar riga ko fankaceciyar mota ko
danqareren gida a birni alhalin iyayenka na qauye suna cin busasshiyar
gurasa.
165.
Duk kyawon da kake taqama da shi duniya ke cinye shi. Duk kyawon
da kake bukata, a lahira an yi tanadin fiye da shi. Me ya sa muke son duniya
muna manta lahira?
166.
Aiki kaxan mai xorewa ya fi yawan surrutu mai wucewa.
167.
Mutane uku ne suke kewaye da kai:
168.
169.
shi.
Mai son ka tsakani da Allah. Wannan ka mutunta shi.
Da makusancinka amma yana qyashin ka. Wannan ka yi hattara da
170.
Sai maqiyinka wanda ba ya voye jin haushin ka. Wannan ka roqi
Allah kariya daga sharrinsa.
28
171.
Mai wa'azi ba shi yake hisabi ba, amma yana tunatar da kai cewa
akwai hisabi a gaban ka.
172.
Kada ka bayyana murnarka a gaban wanda yake cikin damuwa. Kada
ka faxi yawan dukiyarka a gaban talaka. Kula da damuwar jama'a yana cikin
alamun Imani.
173.
Idan kana cikin jira, lokaci zai yi tsawo. Idan kana jin tsoro lokaci zai
yi sauri. Idan kana ciwo lokaci zai yi nauyi. Idan kana cikin nashaxi lokaci
zai gajarta. Lokaci da yanayi a tare suke tafiya.
174.
Abu uku ba su amfani idan aka rasa abu uku:
- Rayuwa idan babu lafiya
- Da kuxi idan ba a kyauta
- Da magana idan ba aiki.
175.
Shan toka da tsare gida sukan sa a qosa da kai. Yawan raha da sakin
jiki kan jawo maka wulaqanci. Ka lizimci tsakiya a komai, shi ne alheri.
29
176.
Gaskiya ta fi tasiri idan aka sha wahala a kan ta. Sirri ya fi daxin ji
idan aka inganta voye shi.
177.
A kan pillow Sarki yake kwana. Haka shi ma talakka. Amma babu
wanda zai ji daxin bacci sai wanda yake da kwanciyar hankali.
178.
Mutakabbiri kamar mutum ne a qololuwar dutse; yana kallon mutane
qanana a qasa, suna kallon sa xan karami.
179.
Ba dole ne ka faxi duk abin da ka sani ba, amma yana da kyau ka san
duk abin da kake faxi.
180.
Tunaninka naka ne. Amma magana da zaran ka furta ta, to ta fita daga
ikonka.
181.
Duk wanda yake saurin amsa tambaya, lalle ne sai ya yi kuskuren
bada amsa.
182.
Duk wanda ya gudu daga aiki ya gudu daga hutu.
30
183.
Kana da girma a idon mutane matuqar ba ka nemi abin hannunsu ba.
Da zarar ka nema shikenan girmanka ya faxi.
184.
Kuxi ba su da amfani sai an kashe su. Idan an kashe su kuma ba za su
dawo ba, sai dai a sake nemo wasu.
185.
Mai hasada ba ya haxuwa da abu xaya, ba ya rabuwa da abu xaya:
Mai hasada ba ya rabuwa da kwaxayi. Ba kuma ya haxuwa da qoshin zucci.
186.
Aikin da Allah ya fi so duka shi ne ka faranta ran mumini, ko ka yaye
ma sa damuwa, ko ka biya ma sa bashi, ko ka raba shi da yunwa.
187.
Wanda duk ya haxiye fushinsa Allah zai rufa asirinsa. Wanda kuwa ya
biya buqatar xan uwansa Allah zai tabbatar da qafafunsa a kan siraxi.
188.
magana.
138.
Idan na qwarai da mugu suka haxu kowa ma yana iya gane bambanci.
Amma a tsakanin na qwarai da wanda ya fi shi, da mugu da wanda ya fi,
wannan sai masu hankali ke iya rarrabewa.
22
139.
Ba a sanin matsayin saurayi sai ya yi aure. Ba a sanin halin talaka sai
ya wadata. Ba a sanin gaskiyar xan Siyasa sai ya kai ga muqami.
140.
Ba kowane wayayye ne mai ilimi ba. Ba kuma kowane mai ilimi ne
yake da wayewa ba. Idan Allah ya ba ka ilimi nemi sanin duniya da zamanin
da kake cikin sa, sai ya zama kana da haske a kan haske. Idan kuma kana da
wayewa da sanin duniya matsa kusa da malamai ka qara sani, sannan ne
wayewarka za ta amfane ka.
141.
Idan kana son ganin yadda duniya za ta kasance a bayanka, ka duba
yadda take a bayan mutuwar wani irinka. Za ka ga yadda masoya ke manta
masoyansu, rigima ta harxe tsakanin magadansu. Wanda bai manta ka kawai
shi ne Allah mahaliccinka. Manta da kowa ka nemi yardarsa.
142.
Wanda ba ya sallah an haramta ma sa jin daxin duniya. Sannan zai
gamu da wahalhalu a wurare guda huxu: A nan duniya, da ranar mutuwa, da
cikin qabari da ranar hisabi. A duniya ana xebe ma sa albarka, a cire ma sa
kwarjini daga fuska, a sa ma jama'a qyamar sa. A ranar mutuwa zai mutu da
wulaqanci da yunwa da qishirwa. A cikin qabari Allah zai quntata ma sa, a
hura ma sa wuta a cikin sa, a aika ma sa kumarci a tsakanin fatar jikinsa da
namansa. A ranar hisabi za a baqanta fuskarsa, a yi masa hisabi dalla dalla,
sannan a haxa shi da Zabaniyawa da za su wurga shi cikin wuta. Lallai,
Sallah ita ce ginshiqin addini.
143.
Idan kana jin kaxaici ka tuna Annabi Adam Alaihis Salam. Ya zauna a
duniya shi kaxai ba kowa. Idan ka sha wuya a wajen wa'azi da karantarwa ka
23
tuna Annabi Nuhu Alaihis Salam. Shekarunsa dubu ba hamsin yana wa'azi.
Idan 'yan uwanka sun cuce ka ka tuna Annabi Yusuf Alaihis Salam. A cikin
rijiya su ka jefa shi. Idan mahaifinka na tsanar ka a kan riqon addini ka tuna
Annabi ibrahim Alaihis Salam. A kan haka ne ya sha wuya a hannun
mahaifinsa. Idan ciwo ya addabe ka ka tuna Annabi Ayyub Alaihis Salam.
Har sai da ya ji qamshin mutuwa a kan cuta. Idan matsalolin rayuwa sun
dabaibaye ka, ka tuna Annabi Yunus Alaihis Salam. Kifi ne ya haxiye shi
amma ya samu kuvuta a dalilin ambaton Allah. Idan an yi maka qazafi ka
tuna iyalin shugabanmu ma'aiki Sallallahu Alaihi wa Sallam. Kwana hamsin
tana cikin sunu da takaici sai da Allah maxaukaki ya wanke ta. Matsaloli da
wahalhalun rayuwa ba su ne qarshen xan Adam ba. Manya ma sun gamu da
matsaloli kala-kala. Abin damuwa shi ne matsalarka ta zama sanadin
rabuwar ka da Allah mahaliccinka.
144.
Abu biyu neman ka suke yi: Arziki da ajali. Arzikinka ba zai wuce ka
ba, kai kuma ba zaka wuce ajalinka ba. Kada ka wahalar da kanka wajen
neman abin da ke neman ka. Kada ka ji ciwon abin da ka rasa, idan naka ne
zai dawo ma ka, idan ba naka ba ne dabararka ba ta kamo shi.
145.
Idan duniya ta aure ka sai ta kwashe alherin mutane ta yava ma ka.
Idan kuwa ta sake ka sai ta kwashe alheranka ta jefa ma wasu.
146.
Lokaci kamar walqiya ne; ba ya jira. Ko ka ci moriyar sa nan take ko
kuma ya tafi ya bar ka.
24
147.
Wanda fuskar mata take ba shi sha'awa mata daya ba ta isar sa. Amma
wanda kyakkyawan hali yake so xaya ma sai ta ishe shi.
148.
Idan kana cikin damuwa ka jira samun sauqi daga wurin Allah,
wannan jiran da kake yi ibada ne. Domin kyautata zato ne ga Allah. Wanda
ya kyautata ma Allah zato kuwa lallai ne Allah zai ishe shi.
149.
Duk lokacin da fitila ta yi sama haskenta ya fi yaxuwa. Idan Allah ya
daukaka ka, yi qoqari ka zamo fitila mai kawar da duhu da damuwa daga
mutane.
150.
Urwatu bn Zubair, ya gamu da jarrabawar ciwon Cancer a qafarsa. Da
magani ya gagara sai aka yanke shawara aka cire masa qafar ga baki xaya.
Amma a wannan dare bai fasa karanta abin da ya saba yi na Alqur'ani da
Zikirin ubangiji ba. Duba ka gani, sau nawa ne qaramar matsala ta durqushe
ka daga ibada?
151.
Kyawon hankali ya riqa tunani. Kyawon harshe ya riqa faxin gaskiya.
Kyawon Budurwa kunya. Kyawon Yaro biyayya.
25
152.
Idan ka kyautata ma mutum za ka mallake shi. Idan ka wadatu daga
mutum za ka zama tsaran sa. Idan kuwa ka buqatu zuwa ga mutum, to dole
sai ka zamo bawansa.
153.
Tuntuven harshe ya fi tuntuven qafa zafi. Na qafa saurin warkewa
yake yi, na harshe kuwa illanta mutum yake yi har qarshen rayuwarsa.
154.
Ilimi ya fi kuxi, kuma ya fi mulki. Kai, har lafiya ma ya fi ta. Kuxi da
mulki da lafiya duk suna gushewa. Amma Ilimi yana nan tare da mai shi ba
su rabuwa.
155.
Abin al'ajabi da lura: Masallatai suna cika ne bayan isowar liman,
amma filayen qwallo suna cika tun kafin zuwan ‘yan wasa.
156.
Kada lamarin duniya ya dame ka. Duk abin da ke cikin ta na Allah ne.
Kada sha'anin arziki ya dame ka. Domin daga wurin Allah yake fitowa.
Kada ka samu damuwa a kan gobe, domin a hannun Allah take. Abin da ya
kamata ya dame ka shi ne, neman ka samu yardar Allah.
26
157.
Karan dawa yakan sunkuya ne idan yana xauke da alheri. Idan yana
fanko sai ka gan shi tsaye qyam. Ba kowane mai xaga kansa ne ya cancanci
jinjina ba.
158.
Mumini yakan yi adalci ko yana a cikin fushi. Yakan yi gaskiya ko
yana a cikin matsi. Yakan daidaita ko yana a cikin damuwa.
159.
Idan ka kwatanta kanka da rayuwar mawadaci ka lura ya fi ka, to ka
duba yanayin ibadarka ko kai ka fi shi? Domin kada ya yi maka bugu biyu;
ya ci nan kana kallo, a ranar lahira kuma ya shige aljanna ya bar ka.
160.
Gurgu na gaskiya shi ne wanda ba ya zuwa masallaci, makaho na
gaskiya shi ne wanda ba ya duba Alqur'ani.
161.
Idan ka xauka cewa, ba ka yin kuskure to wannan shi ne kuskurenka
na farko. Duk mutum xan tara ne, bai cika goma ba.
162.
Kada ka bari girmanka ya faxi a kan kalma guda xaya da za ka sosa
qaiqayin bakinka da ita. Kada ka bari tuntuve guda ya zubar maka da
mutunci.
27
163.
Kada ka sa ranka cewa mutane duk za su so ka. Zukatan mutane a
kullum cikin Canji suke; abin da suka so yau, shi suke qi gobe.
164.
Qauyanci shi ne ka yi kuri da babbar riga ko fankaceciyar mota ko
danqareren gida a birni alhalin iyayenka na qauye suna cin busasshiyar
gurasa.
165.
Duk kyawon da kake taqama da shi duniya ke cinye shi. Duk kyawon
da kake bukata, a lahira an yi tanadin fiye da shi. Me ya sa muke son duniya
muna manta lahira?
166.
Aiki kaxan mai xorewa ya fi yawan surrutu mai wucewa.
167.
Mutane uku ne suke kewaye da kai:
168.
169.
shi.
Mai son ka tsakani da Allah. Wannan ka mutunta shi.
Da makusancinka amma yana qyashin ka. Wannan ka yi hattara da
170.
Sai maqiyinka wanda ba ya voye jin haushin ka. Wannan ka roqi
Allah kariya daga sharrinsa.
28
171.
Mai wa'azi ba shi yake hisabi ba, amma yana tunatar da kai cewa
akwai hisabi a gaban ka.
172.
Kada ka bayyana murnarka a gaban wanda yake cikin damuwa. Kada
ka faxi yawan dukiyarka a gaban talaka. Kula da damuwar jama'a yana cikin
alamun Imani.
173.
Idan kana cikin jira, lokaci zai yi tsawo. Idan kana jin tsoro lokaci zai
yi sauri. Idan kana ciwo lokaci zai yi nauyi. Idan kana cikin nashaxi lokaci
zai gajarta. Lokaci da yanayi a tare suke tafiya.
174.
Abu uku ba su amfani idan aka rasa abu uku:
- Rayuwa idan babu lafiya
- Da kuxi idan ba a kyauta
- Da magana idan ba aiki.
175.
Shan toka da tsare gida sukan sa a qosa da kai. Yawan raha da sakin
jiki kan jawo maka wulaqanci. Ka lizimci tsakiya a komai, shi ne alheri.
29
176.
Gaskiya ta fi tasiri idan aka sha wahala a kan ta. Sirri ya fi daxin ji
idan aka inganta voye shi.
177.
A kan pillow Sarki yake kwana. Haka shi ma talakka. Amma babu
wanda zai ji daxin bacci sai wanda yake da kwanciyar hankali.
178.
Mutakabbiri kamar mutum ne a qololuwar dutse; yana kallon mutane
qanana a qasa, suna kallon sa xan karami.
179.
Ba dole ne ka faxi duk abin da ka sani ba, amma yana da kyau ka san
duk abin da kake faxi.
180.
Tunaninka naka ne. Amma magana da zaran ka furta ta, to ta fita daga
ikonka.
181.
Duk wanda yake saurin amsa tambaya, lalle ne sai ya yi kuskuren
bada amsa.
182.
Duk wanda ya gudu daga aiki ya gudu daga hutu.
30
183.
Kana da girma a idon mutane matuqar ba ka nemi abin hannunsu ba.
Da zarar ka nema shikenan girmanka ya faxi.
184.
Kuxi ba su da amfani sai an kashe su. Idan an kashe su kuma ba za su
dawo ba, sai dai a sake nemo wasu.
185.
Mai hasada ba ya haxuwa da abu xaya, ba ya rabuwa da abu xaya:
Mai hasada ba ya rabuwa da kwaxayi. Ba kuma ya haxuwa da qoshin zucci.
186.
Aikin da Allah ya fi so duka shi ne ka faranta ran mumini, ko ka yaye
ma sa damuwa, ko ka biya ma sa bashi, ko ka raba shi da yunwa.
187.
Wanda duk ya haxiye fushinsa Allah zai rufa asirinsa. Wanda kuwa ya
biya buqatar xan uwansa Allah zai tabbatar da qafafunsa a kan siraxi.
188.